Το Δίκτυο Καταβοθρών του Μαντινειακού Οροπεδίου

Στο Μαντινειακό Οροπέδιο το νερό δεν ακολουθεί τον δρόμο που θα περίμενε κανείς. Δεν κυλά προς τη θάλασσα, δεν σχηματίζει ποτάμια ορατά στο μάτι, δεν δηλώνει εύκολα την παρουσία του. Χάνεται. Ή, πιο σωστά, καταδύεται.

Οι καταβόθρες της Μαντινείας είναι τα στόμια ενός αόρατου κόσμου που λειτουργεί αδιάλειπτα εδώ και χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια χρόνια, συνδέοντας κάμπους, βουνά και θάλασσες σε μια υπόγεια ενότητα που υπερβαίνει τα όρια των νομών και των χαρτών. Πρόκειται για ένα φυσικό σύστημα που δεν προσφέρεται για γρήγορη κατανάλωση, αλλά ζητά ερμηνεία.

Η πρόταση αυτή οραματίζεται έναν διαφορετικό και μοναδικό τουριστικό προορισμό
Όραμα: Η ανάδειξη του Μαντινειακού Οροπεδίου σε έναν ενιαίο θεματικό προορισμό «Δρόμων του νερού», όπου ο επισκέπτης γνωρίζει, κατανοεί και βιώνει τη λειτουργία των καταβοθρών μέσα από την επιστήμη, την ιστορία, τον μύθο και το τοπίο.
Βασική αρχή: Καμία τουριστική αξιοποίηση χωρίς ταυτόχρονη προστασία .  Καμία προστασία χωρίς γνώση και συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.

Εδώ ακριβώς γεννιέται η δυνατότητα μιας διαφορετικής τουριστικής ανάπτυξης: όχι μέσα από τη λογική του «αξιοθέατου», αλλά μέσα από την ξενάγηση ερμηνείας τοπίου.

Η ερμηνεία τοπίου δεν περιορίζεται στην παροχή πληροφοριών. Δεν αρκείται σε πινακίδες και διαδρομές. Στόχος της είναι να βοηθήσει τον επισκέπτη να διαβάσει το τοπίο, να αντιληφθεί τις αόρατες λειτουργίες του και να κατανοήσει τη σχέση ανθρώπου και φύσης μέσα στον χρόνο.

Στο Μαντινειακό Οροπέδιο, η ξενάγηση δεν ξεκινά από ένα μνημείο, αλλά από μια ερώτηση: πού πηγαίνουν τα νερά;  Η απάντηση οδηγεί στις καταβόθρες – στη Βλαχέρνα, στη Νεστάνη, στο Κάψια, στη Λίμνη Τάκα. Κάθε σημείο δεν λειτουργεί αυτόνομα, αλλά ως κεφάλαιο του ενιαίου αφηγήματος της υπόγειας ζωής του τόπου.

Το Μαντινειακό Οροπέδιο μπορεί να ιδωθεί ως ένα ανοιχτό μουσείο υπόγειας υδρολογίας, όπου ο επισκέπτης δεν περιηγείται σε αίθουσες, αλλά σε κάμπους, λίμνες, στόμια της γης και σημεία ανάδυσης του νερού αλλού – στην Αχαΐα, στη Γορτυνία, στη Λακωνία ακόμα και μέσα στον Αργολικό κόλπο.

Μέσα από οργανωμένες ξεναγήσεις ερμηνείας τοπίου, ο επισκέπτης μπορεί να μάθει, – γιατί η Μαντινεία δεν πλημμυρίζει μόνιμα, – πώς ένα χωράφι συνδέεται με μια πηγή δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, -γιατί η ρύπανση σε μια καταβόθρα αφορά ολόκληρη την Πελοπόννησο, – πώς οι αρχαίοι, από τον Αριστοτέλη έως τον Παυσανία, είχαν ήδη συλλάβει αυτή την υπόγεια ενότητα. Η ξενάγηση με αυτόν τον τρόπο γίνεται πράξη γνώσης και όχι απλή περιήγηση.

Η τουριστική ανάπτυξη που μπορεί να προκύψει από τις καταβόθρες δεν έχει σχέση με μαζικές ροές ή θεαματικές παρεμβάσεις. Αντίθετα, θα πρέπει να στηρίζεται σε μικρές ομάδες, σε πιστοποιημένους τοπικούς ξεναγούς, σε διαδρομές χαμηλής όχλησης, σε στάσεις παρατήρησης και αφήγησης. Ο επισκέπτης δεν «καταναλώνει» το τοπίο, αλλά μυείται σε αυτό. Μαθαίνει πού πρέπει να σταθεί, πού να μη μπει, πού να σωπάσει. Η καταβόθρα γίνεται το όριο μεταξύ του θεατού και αθέατου κόσμου.

Για τους κατοίκους της Μαντινείας, οι καταβόθρες δεν ήταν ποτέ αφηρημένες έννοιες. Ήταν ζήτημα ασφάλειας, καλλιέργειας, επιβίωσης. Οι πλημμύρες, τα φραγμένα στόμια, τα «νερά που δεν τραβάνε» αλλά και οι άστοχες σύγχρονες τεχνικές λύσεις, ανήκουν στη συλλογική μνήμη. Η ξενάγηση ερμηνείας τοπίου δίνει χώρο σε αυτή τη μνήμη. Ενσωματώνει μαρτυρίες, τοπικές αφηγήσεις, εμπειρική γνώση. Μετατρέπει τον κάτοικο από παθητικό παρατηρητή σε φορέα γνώσης και τον επισκέπτη από καταναλωτή σε συνομιλητή.

Οι καταβόθρες του Μαντινειακού Οροπεδίου μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα ενός πρότυπου θεματικού προορισμού, όπου, η προστασία προηγείται της αξιοποίησης, η γνώση προηγείται της εμπειρίας και το τοπίο προηγείται του προϊόντος.

Στον δικό μας χωροχρόνο ο τουρισμός αναζητά αυθεντικότητα και νόημα, η Μαντινεία δεν χρειάζεται να επινοήσει κάτι νέο. Αρκεί να μάθει να διηγείται αυτό που ήδη υπάρχει – ακόμη κι αν αυτό βρίσκεται κάτω από τη γη.

Θ. Τσάμης

Πηγή:www.odosarkadias.gr